OGÓLNOPOLSKI KONGRES PSYCHOLOGII DZIECI I MŁODZIEŻY

NARM w pracy z traumą złożoną – skuteczne podejście terapeutyczne

Trauma złożona, wynikająca z długotrwałej ekspozycji na stresory, stanowi poważne wyzwanie w psychoterapii. W przeciwieństwie do klasycznie rozumianej traumy wpływa na rozwój osobowości, regulację emocji i relacje. Neuroafektywny model relacyjny (NARM) oferuje skuteczne podejście, integrujące perspektywy rozwojowe, psychodynamiczne, poznawczo-behawioralne i somatyczne. Artykuł przedstawia zaawansowane aspekty modelu NARM i jego praktyczne zastosowanie w pracy z traumą złożoną, skierowane do doświadczonych specjalistów.

Co to jest NARM? Podstawy teoretyczne i filozoficzne

NARM (NeuroAffective Relational Model) to zaawansowane podejście terapeutyczne opracowane przez dr. Laurence’a Hellera i dr. Aline LaPierre, które koncentruje się na leczeniu traumy rozwojowej i złożonej. Co to jest NARM w swojej istocie? Jest to model, który zakłada, że wczesne doświadczenia relacyjne kształtują naszą zdolność do samoregulacji i nawiązywania zdrowych relacji. Kiedy te wczesne potrzeby nie są zaspokojone, rozwijają się wzorce przetrwania, które, choć adaptacyjne w dzieciństwie, stają się dysfunkcyjne w dorosłym życiu. Model NARM nie skupia się wyłącznie na objawach, ale na identyfikacji i transformacji tych głęboko zakorzenionych wzorców, które manifestują się w postaci lęku, depresji, problemów z tożsamością, trudności w relacjach oraz chronicznego poczucia wstydu i izolacji.

Centralnym założeniem NARM jest koncepcja pięciu podstawowych potrzeb rozwojowych:

• potrzeby kontaktu,
• dostrojenia,
• zaufania,
• autonomii,
• miłości/seksualności.

Niezaspokojenie którejkolwiek z tych potrzeb prowadzi do powstania „stylów przetrwania”, które są zorganizowanymi wzorcami myślenia, czucia i zachowania. Te style, choć niegdyś służyły ochronie, teraz ograniczają zdolność jednostki do pełnego funkcjonowania i doświadczania życia. Neuroafektywny model relacyjny podkreśla znaczenie pracy z ciałem (somatycznej) oraz z systemem nerwowym, jednocześnie integrując elementy psychologii relacyjnej i psychodynamicznej. W odróżnieniu od wielu innych podejść NARM nie koncentruje się na odtwarzaniu traumatycznych wydarzeń, lecz na wzmacnianiu zasobów klienta i rozwijaniu jego zdolności do bycia w teraźniejszości. [1]

Kluczowe zasady i techniki NARM w praktyce

Praca z NARM wymaga od terapeuty głębokiego zrozumienia dynamiki traumy rozwojowej oraz umiejętności elastycznego stosowania różnorodnych technik. Poniżej przedstawiono kluczowe zasady i techniki, które wyróżniają model NARM:

1. Praca z zasobami i siłą klienta – zamiast skupiać się wyłącznie na deficytach i traumie, NARM akcentuje identyfikację i wzmacnianie wewnętrznych zasobów klienta. Terapeuta pomaga klientowi odkryć jego wrodzoną zdolność do samoregulacji.
2. Świadomość somatyczna – neuroafektywny model relacyjny integruje pracę z ciałem, pomagając klientom uświadomić sobie, jak trauma manifestuje się w ich ciele. Poprzez delikatne kierowanie uwagi na odczucia somatyczne, terapeuta wspiera klienta w regulacji autonomicznego układu nerwowego i uwalnianiu zablokowanej energii. To podejście jest szczególnie ważne w pracy z traumą złożoną, gdzie dysregulacja fizjologiczna jest często głęboko zakorzeniona.
3. Praca ze „stylami przetrwania” – terapeuta NARM pomaga klientowi rozpoznać i zrozumieć jego własne style przetrwania, które powstały w odpowiedzi na niezaspokojone potrzeby rozwojowe. Zamiast oceniać te wzorce jako „złe” czy „dysfunkcyjne”, model NARM podchodzi do nich z empatią, uznając ich pierwotną funkcję ochronną. Proces ten obejmuje:
   • identyfikację wzorców: rozpoznawanie, jak style przetrwania wpływają na myśli, emocje i zachowania klienta,
   • uświadomienie konsekwencji: zrozumienie, jak te wzorce, choć kiedyś pomocne, obecnie ograniczają życie klienta,
   • transformację: rozwijanie nowych, bardziej adaptacyjnych sposobów reagowania i bycia w świecie.
4. Orientacja na teraźniejszość – chociaż NARM uznaje wpływ przeszłości, główny nacisk kładziony jest na to, jak przeszłe doświadczenia manifestują się w teraźniejszości. Terapeuta pomaga klientowi zauważyć, jak stare wzorce aktywują się w obecnych relacjach i sytuacjach, co pozwala na ich transformację w „tu i teraz”.
5. Praca z dysregulacją afektywną – klienci z traumą złożoną często doświadczają ekstremalnych wahań nastroju i trudności w regulacji emocji. NARM dostarcza narzędzi do pracy z tą dysregulacją, pomagając klientom rozwijać większą tolerancję na trudne emocje i uczyć się zdrowych strategii radzenia sobie.

Zastosowanie NARM w leczeniu traumy złożonej – przykłady z praktyki

Rola terapeuty w modelu NARM

Terapeuta pracujący w modelu NARM pełni rolę aktywnego przewodnika, który wspiera klienta w procesie samopoznania i transformacji. Kluczowe umiejętności terapeuty NARM obejmują:

NARM a inne podejścia terapeutyczne

Neuroafektywny model relacyjny wyróżnia się na tle innych podejść terapeutycznych swoją integracyjną naturą. Podczas gdy wiele terapii traumy skupia się na przetwarzaniu traumatycznych wspomnień (np. EMDR) lub na regulacji emocji (np. DBT), NARM łączy te elementy z głęboką pracą rozwojową i relacyjną [3]. Model NARM nie neguje wartości innych podejść, lecz oferuje unikalną perspektywę, która pozwala na bardziej kompleksowe zrozumienie i leczenie traumy złożonej. Jest to szczególnie widoczne w pracy z dysregulacją afektywną i problemami z tożsamością, które są często pomijane w bardziej objawowych terapiach [4].

NARM – podsumowanie

NARM stanowi zaawansowane i niezwykle skuteczne podejście w pracy z traumą złożoną. Jego integracyjny charakter, koncentracja na zasobach klienta, świadomość somatyczna oraz praca ze stylami przetrwania sprawiają, że jest to cenne narzędzie dla psychologów i specjalistów zdrowia psychicznego. Poprzez głębokie zrozumienie, co to jest NARM i jak działa, terapeuci mogą wspierać klientów w transformacji głęboko zakorzenionych wzorców. W obliczu rosnącej świadomości na temat wpływu traumy rozwojowej neuroafektywny model relacyjny oferuje nadzieję i praktyczne rozwiązania dla tych, którzy poszukują kompleksowego i efektywnego leczenia.

Bibliografia

1. Heller, L., & LaPierre, A. (2012). Healing Developmental Trauma: How Early Trauma Affects Self-Regulation, Self-Image, and the Ability to Relate. North Atlantic Books.
2. Fisher, J. (2017). Healing the Fragmented Selves of Trauma Survivors: Overcoming Internal Self-Alienation. Routledge.
3. Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2006). Trauma and the Body: A Sensorimotor Approach to Psychotherapy. W. W. Norton & Company.
4. Van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Viking.
5. Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. W. W. Norton & Company.